Incrible efecto solar nas mámoas da Armada, Queimadelos (Mondariz)

Tal vez só sexa un efecto que se pode observar neste periodo de transición de solsticio celta de verán, pero o certo que visitando estas dúas mámoas da Armada na parroquia de Queimadelos, no concello de Mondariz no lugar do Carballo da Armada quedei abraiado co que meus ollos observaron cando o sol caía polo occidente.

Estas dúas mámoas, que están seguidas dirección norte sur a uns 10 metros unha da outra, son moi similares, ambas se atopan enterradas pero perderon a súa pedra de arriba, polo que e probable que en tempos pasadas foran saqueadas por bandidos buscando riquezas no seu interior, polo tanto notase perfectamente o seu punto de inflexión na súa parte de arriba.

Nunha zona chan a día de hoxe plantación de piñeiros, se atopan as dúas soas, o cal de seguro fixeron a posta polo efecto solar que imos falar a continuación, pois e probable que no seu interior descansan os restos de duas persoas do noso pasado remoto cun legado e liñaxe que decidiron que foran eternas e recordadas na historia.

O caso e que descoñezo se este fenómenose se repite igual todo o ano, pero o certo que neste periodo do ano cando o sol se pon, e antes de desaparecer entre os piñeiros os últimos raios quedan tan só uns minutos dando luz no espazo que queda entre as dúas mámoas, quedando este espazo soamente iluminado en todo o entorno que un pode ver, nin máis para un lado que para o outro, nin máis para adiante que para atrás, xustamente no medio das dúas mámoas.

 Despois deste fascinate fenómeno de un par de minutos só cunha luz moi luminosa pero feble o sol ponse entre os dous monumentos funerarios prehistóricos.

Cando observei isto, chegando xusto no momento preciso, e voltando o día seguinte de novo e ver o mesmo espactáculo de arqueoloxía funeraria relacionada coa solar, quedei paspado. O que toca investigar e se durante o resto do ano sucede o caso exposto.

Esta pode ser unha proba máis do conectados que se atopaban nosos anacestros fai máis de 5000 anos con este mundo, pois este efecto non e casual para nada, e que decidiran soamente construír dúas mámoas no lugar con este suceso solar nos pode dicir que podian tratarse de dous individu@s mi importantes nesa sociedade do lugar. Na última foto saio entre as dúas mámoas con último raio de sol iluminandome na fronte, para marcar máis o fenómeno.

Engadir que nesa zona nos atopamos seguramente nun lugar sagrado máis amplo, pois un pouco máis abaixo se atopa o famoso Carballo da Armada, un increible exemplar desta árbore con muitos séculos de vida, sagrado para os veciños da zona.

Este carballo segundo a lenda popular foi plantado polo druida Lambrico, neto do fundador suevo de Mondariz, Mondrico. Dicir que no mundo celta os carballos eran unha árbore sagrada adicada o deus supremo Lugh. E posible que a lenda este confusa pois un druida en tempos dos suevos parece que igual e moi hipotético, o que si e certo e que o Carballo da Armada ten carácter sagrado pagán para os veciños do lugar, o cal merece un post propio coa súa rica historia.

O Carballo debe seu nome de "Armada" pois en tempo de Felipe II cando construíu a Armada Invencible quixeron talar esta árbore por ser a maior e frondosa da zona, pero os veciños nunha heroica resistenza opuxeronse conseguindo salvar a mesma ata nosos días.

Por último como anécdota, e falando de carballos como antiga árbore sagrada, xusto no centro da mámoa do sur, onde estaba antigamente a pedra superior ou coraza, esta crecendo un pequeno carballiño, facendo sentir máis a maxía e gran enerxía do lugar, non e curioso?

Mondrico, da fundación de Mondariz os paquetes de tabacos Celtas

Mondrico, un antigo nobre de orixe xermano do Reino Suevo da Gallaecia, apodado "O Bravo" foi segundo a lenda o fundador de Mondariz nos tempo do rei Resismundo fillo de Maldrás (que realmente encaixaria co o rei Remismundo). Este articulo esta basado no libro "Lendas, contos e outros relatos de Mondariz e o Balneario" escrito por Xoan Xosé Pérez Labaca.

Imos resumir un pouco esa lenda e que nos conta no seu libro Labaca, aínda que esta mezcle datas e etapas históricas, pero o interesante aparte da lenda e que se mezclamos o nome de Mondrico coa terminación que ben do xermano -iz (que posiblemente significa pertenza ou de alguén) nos sae  Mondariz, ou como di a lenda antigamenente, "Terras de Mondrico".

Mondrico era fillo de Andrico e Tornela, que residían na capital do Reino Suevo, Braga, os dezaoito anos decidiu participar en apoio a corte de Braga contra as revoltas Aunensis, a cal no libro segundo a lenda data no 561, data que para encaixala na historia habría que quitarlle 100 anos e situala no 461 durante o reinado de Remismundo. Aquela revolta fora provocada o parecer por antigos aristócratas galaico-romanos que non querían perder seus privilexios das terras ante o dominio suevo, o lugar da revolta foi probablemente nas terradas dos redores da antiga cidade de Tui, inda que algúns estudosos a sitúan na zona de Ribadavia, eu persoalmente ata engadiría a posibilidade do val do Tea.

Remismundo, rei da Gallaecia do 459 o 469.

O certo e que a Mondrico foille moi ben na loita e unha vez que conseguiron sofocar a revolta, foille concedido o privilexio nobre de poder levar sempre en calque lugar a espada no cinto, escudo redondo e casco. Despois disto Mondrico coa súa xuventude e valentía viva andivo pola Gallaecia dun lugar a outro na procura de aventura. Rematando no que na lenda chama Varda (A Guarda), onde namorouse da filla do gobernador desas terras Garderico, a fermosa Sabaxiana, a cal xa estaba prometida o gobernador das terras do val do Tea, Antróñico, o cal gobernaba dende o antigo castro de Tróñica (Troña).

Polo seu estatus de ser o máis nobre dos que se atopaba na Varda, seu gobernador Garderico mandoulle levar súa filla Sabaxiana ata Troña, para ser tomada por seu prometido Antróñico, isto partiulle o corazón a Mondrico, pero por súa nobreza decidiu aceptar a levala. 

No camiño fixeron noite na zona das Gándaricas de Budiño (Gándaras de Budiño), onde ambos uniron súas ialmas. Retornado o camiño a Troña seu amor fíxose real, e o chegar Mondrico cegamente namorado retou a Antróñico polo amor de Sabaxiana. Este indignado maldeciuno, pero como tiña condición de nobre tivo que aceptar seu reto, pero coas súas condicións. 

Segundo a lenda Mondrico tiña que derrotar dous dos seus máis feros guerreiros, e despois se sobrevivía a el nunha loita sen casco nin escudo, de conseguilo o millor tirador de fonda de Troña lanzaría unha pedra e a dúas distanzas máis lonxe do tiro podería asentarse con Sabaxiana. A loita foi feroz pero Mondrico conseguiu vencer a ambos guerreiros e despois o propio Antróñico, o cal coa súa espada na cabeza perdonou a vida pola súa nobre decisión de aceptar o reto.

Mondrico e Sabaxiana foronse dirección a pedra e chegaron a un lugar onde unha fonte clara de augas cristalinas, onde Mondrico bebeu e despois berrou cos brazos o ceo, "¡aquí neste sitio, quédanse Mondrico e Sabaxiana! ¡esta fonte deitará auga para min e para os meus! ¡estas son, dende agora, as miñas terras! ¡Terras de Mondrico!"

Mondrico asentouse o parecer na zona do Castromao, nos redores de Mondariz na estrada que vai do colexio a antiga Ponte de Cernadela. A seu asentamento achegaronse algúns guerreiros os cales levaron tamén súas familias creando un prospero núcleo de poboación.  Mondrico fecundou unha estirpe, a cal en tempos de San Martiño de Braga (Martiño de Dumio) por intervención directa deste converteuse o catolicismo. De Mondrico segundo conta Labaca surxíu este cantar popular nestas terras:

Esta é a terra dun home

que loitou por ser feliz

terra de Mondrico, O Bravo,

fundador de Mondariz.

Na foto lugar actual do Castromao.

Desta lenda de Mondrico e a fundación de Mondariz, e de destacar de forma interesante un aporte que engade Labaca, o cal di que nos anos vinte do século pasado escavando Pericot e Cuevillas na zona do Castromao de Mondariz atoparon a figura esculpida de Mondrico. Esta nun principio foi depositada no museo Etnográfico de Pías (Pías, Ponteareas), onde perdeuselle posteriormente a pista para logo ser topada na posesión dun boticario catalán coleccionista no ano 1954, morrendo este sen descendencia perdendose de novo súa pista. Agora sábese con certeza segundo Labaca, que se atopa nunha colección privada dun acaudalado americano en Sausalito, San Francisco (EE.UU), unha magoa pero isto por desgraza non e estrano co noso patrimonio galaico.

Pero o curioso, e que a figura de Mondrico serviu de modelo pola mala información ou documentación de algunha persoa, a cal pensou que era celta e non de estética xermana como modelo ilustrado dos paquetes de tabacos Celtas, antiga marca de Tabacalera S.A. Non e fascinante a onde chegou Mondrico!

Moi interesante, unha das especies nas ribeiras do Río Barragán

Halladas en Galicia dos especies de insectos nuevas para la ciencia

Los coleópteros aparecieron en las provincias de Ourense y Pontevedra

ALFONSO ANDRADE

redacción / la voz  15 de noviembre de 2014  05:00

8 votos

• 

  Un tenebriónido y un estafilínido. Con una caja de insectos en los brazos, el entomólogo coruñés Javier Pérez Valcárcel, y debajo, su Eumicrositus. Arriba, el estafilínido Domene (Lathromene) barraganensis y su descubridor, el profesor pontevedrés Raimundo Outerelo.EDUARDO PÉREZ

• 

Son feúchos y de nombre impronunciable, pero son tan gallegos como el can de palleiro y pueden presumir además de engrosar el glosario de la entomología como especies nuevas para la ciencia. Domene (Lathromene) barraganensis y Eumicrositus prietoi son dos de los hallazgos que periódicamente y con frecuencia alumbra para la zoología el complejo universo de los invertebrados.

«Claro -ironiza Raimundo Outerelo-, es difícil que vayamos a encontrar un nuevo elefante, pero los descubrimientos son más habituales en el mundo de los insectos». Outerelo, profesor de Zoología en la Universidad Complutense de Madrid, es natural de Moscoso, en Pazos de Borbén (Pontevedra). Su hallazgo es fruto de «los muestreos edáficos realizados de forma periódica y continuada en esa zona, a lo largo de cuarenta años».

En el 2010 recogió una hembra del género Domene, un estafilínido que no pudo asignar a ningún ejemplar conocido hasta entonces. Al darse cuenta de su importancia volvió a rastrear el área en busca de un macho que no hallaría hasta dos años más tarde «en un tocón podrido de roble». Solo así logró confirmar la existencia de un nuevo coleóptero que describiría más adelante como barraganensis, por haber encontrado los insectos «en la Carballeira do Barragán», junto al río que lleva el mismo nombre.

El coruñés Javier Pérez Valcárcel retoma la senda de los elefantes de Outerelo para recordar que «no hace mucho que fue descrita una nueva rana en Manhattan». Un zoólogo la localizó por el canto, «distinto a todo lo que había escuchado hasta entonces».

Pero volviendo a los insectos, es raro que, de la veintena de entomólogos que trabajan en Galicia, alguno no encuentre una especie nueva cada año. Y a veces es la simple revisión de ejemplares ya conocidos la que origina los hallazgos.

Eso es lo que ocurrió con el Eumicrositus prietoi, un tenebriónido que acaba de ser bautizado con el apellido de otro entomólogo gallego, Fernando Prieto. El impulsor del descubrimiento fue en realidad un reputado zoólogo español del Museo de Historia Natural de Estocolmo, Julio Ferrer, que contactó para este trabajo con el gallego Pérez Valcárcel.

«Ferrer revisó muchas colecciones y llegó a la conclusión de que estos tenebriónidos estaban mal encuadrados», explica Valcárcel. De su exhaustivo trabajo afloró el desconocido prietoi, «aunque los holotipos habían sido recogidos en montes de Pontevedra y Ourense (Serra de Queixa) por entomólogos europeos durante el siglo XIX».

FONTE: LA VOZ DE GALICIA

Os Pasos de Tantín, un ancestro paso no Tea

O longo dos séculos a vida prosperou a ambas ribeiras do val do Tea,  transformando este nun insólito paraxe natural e histórico, cheo de patrimonio, historia, lenda e como dicimos algúns, máxico.  Pero un dos problemas que toparon os ancestros poboadores destas terras foi a forma de cruzar a fronteira natural do Tea dunha ribeira a outra, para elo sabemos que os romanos construíron unha serie de pontes como o de Cernadela ou as Partidas, e moi probablemente tamén o das Cons e dos Remedios. Pero a pregunta ben máis alá, como fixeron os anteriores para vadear as augas do Tea, pois temos importantes castros a ambos lados do cauce anteriores a conquista romana como o de Troña ou a Cidade de Caneira, como puideron facilitar o paso para ir de un poboado a outro, ou xa anteriormente.

Entre os concellos de O Covelo e Mondariz, no lugar de Foxaco, pode que se conserve inda perfectamente un destes “pasos” ou “poldras” que eses poboadores puideron construír e utilizar para facilitar a comunicación entre ambas ribeiras do Tea.

Os pasos de Tantín atópanse nun fermoso paraxe encaixado nun val cerrado sobre o Tea, esta formado por máis dunha véntena de pedras perfectamente talladas e suxeitas baixo as augas do Tea de forma seguida unha detrás da outra.

Co paso do tempo estes pasos non só foron utilizados para vadear o Tea, senón que tamén pasaron o uso pesqueiro en forma similar as pesqueiras, sobre todo para a pesca da afamada lamprea do Tea, troitas ou ata salmóns, facilitando así a importante base económica que existiu no Tea con respecto a pesca fluvial. Aínda só fai un par de décadas podíase ver case a diario xentes da zona cruzando con seu gando polos pasos.

Muitos estudosos dos pasos aseguran seu orixe romano, pero outros o levan ata o neolítico, a aqueles habitantes que construían monumentos funerarios como as famosas mámoas, cousa que simpatizo con ela. No lugar tamén atopase un muíño en bastante bo estado nesta fermosa paraxe (como outras muitas que temos na ribeira do Tea) que fan que aparte de sitio histórico e natural, danlle un toque de máxico.

FICHA TÉCNICA

Tipo de ben:  Ponte ou paso fluvial   

Lugar: Foxaco, Mondariz-O Covelo

Cronoloxía: Descoñecida, inda que algús a situan no periodo romano ou anteriormente dende o neolítico.                 

Estado de conservación: ben conservado.

Entorno: O lugar atopase nunha fermosa paraxe nun cerrado val sobre o Tea, conserva tamén un muíño.

COMO CHEGARDe Mondariz pobo coller a estrada que vai cara Lougres e O Covelo, a uns 3 kilometros despois de subir pola estrada na zona alta, a man esquerda na entrada dun camiño esta senalizado cunha sinal de cor marron. Baixar ese camiño de terra ata o río.

O Suído, ano 1527

Carta escrita no ano 1527 polo notario de Verducido, Nicolás Ventín, para Pedro de Soutomaior, neto do celebre Pedro Madruga. Nela e atopan os lindes dos sesteiros do Suído coas súas fregresias (parroquias) e xurisdicións, para chegar a un posible acordo no preito polos veciños sobre os montes do Suído.

Esta escrita nunha mezcla de galego antigo e castelán.

“…Eu faley, señor, con los mays de Verduzido sobre lo que vuestra merced sabe. Bon deseo mostran, pero son gente común. Parésçeme, señor, que se visen vuestra merçed entre sy que qualquier conçierto farán. No lles mostré nada por el erro que dixe a vuestra merçed porque dixese que se mostrase a Miguel Afonso, porque bien save vuestra merçed que eles o ten por candea.

Ho memorial vay en esta manera. O sestero viejo de Borrageros a la Pedra de Juíz e o Canpo da Taboada e o Porto a Prado, o sesteyro de Puxallos e o Porto a Pigarços, e porlo rrío arriva á Carvalla da Cruz. Para vayxo a los dichos labradores e aldeas e freygresías, e para çima a vosa merçé, que parte con Melón e con Rivadavia. E os límites de çima son estes: a Carvalla da Cruz, que parte tres freyg[u]esías e tres señoríos: Sotomayor e Santiago e Rivadavia, e as felegresías Verduzido e Santa
María de Couso e Santiago d’Antas, que dan as freygresías. Parte con Rivadavia porlo sesteyro d’Estrufe e Outeyro de Mouro e o Porto a Payo d’Orraca e a Pena de Lourenço Fernández e porla Cabeça de Val d’Ovellas e o sesteyro vello da Lágea Urraca, por sobre el, por una pedra furada; aquy queda Rivadavia. E parte con Melón porlo Outeyro de Carnudos e a Boca da Renoba e o marco de Lonbo de Serra, e aquy adiante entran os coutos de Cobelo……

No digo más, salvo que quedo rrogando a Dios descanse sus travajos y prospere su estado según por vuestra merçed es deseado.

De Verduçido, oy lunes veynte e oyto de henero de quinentos e veynte e siete…”

Muitos topónimos non coinciden na actualidade cos do ano 1527 ou non chegaron os nosos día, posiblemente se modernizaron e se trocaron por outros. Pola contra si nos chegan algúns a actualidade como por exemplo o sesteiro vello de Borrageros, que se pode identificar con Borraxeiros ou chan de Borraxeiros.

O Castro do Monte dos Cubos, modernizando a estrutura pasada

Despois de pasar décadas desapercibido, nestas últimas semanas voltou os medios un antigo asentamento da Idade de Ferro comezado a escavar e estudar no ano 1933, tratase do castro do Monte dos Cubos ou Cabeza dos Francos. Situado no concello de Tui dentro do Parque Natural do Monte Aloia, atopase nunha lomba cun emprazamento moi defensivo naturalmente cun dominio visual sobre Tui e o val do Miño privilexiado. O segundo nome polo que é coñecido o lugar, Cabeza dos Francos, dicir que ven derivado a que durante a invasión francesa tropas napoleónicas asentáronse tamén neste monte, seguramente porque dende alí podían controlar perfectamente os redores da cidade de Tui visualmente.

Chegado o asentamento, que maioritariamente esta inda sen escavar, vemos na cara sur recen limpada e acondicionada a zona que escavouse, quedando a relucir catro vivendas e restos doutras por debaixo destas. Mesmo que é muito pouco o que esta escavado, un no lugar pode observar que o mesmo tempo estudando os restos da pe a muitísimas hipóteses e posibilidades de cómo foi o poboado que no Monte dos Cubos existiu.

Na primeira vivenda que nos atopando entrando no recinto, podemos ver que ten forma circular e un tamaño considerable, o mesmo tempo ten vestíbulo o cal aproveita penedos do entorno para a estrutura, tendo nunha esquina do vestíbulo un pequeno alxibe para acumular auga, tanto a vivenda como o vestíbulo non teñen porta. A segunda vivenda, e case unha replica da primeira, e como a anterior non teñen entrada ou porta, destaca nesta que na escavación da vivenda pódese ver como o primeiro metro do que se conserva esta construído en pedra pero a partir de hai para abaixo, vese que a vivenda era de arxila.  

Estes detalles arquitectónicos a groso modo nos recordan o tipo de construción primitiva común dos castros galaicos, vivendas circulares de grande a medio tamaño sen porta, aproveitamento de penedos do entorno para as estruturas ou bases de muros en arxila ou barro. Pero o mesmo tempo, vendo a aparición de vestíbulos ou alxibes dentro dos propios, nos fan relación cunha época más avanzada arquitectonicamente na historia dos castros galaicos, cun auxe entorno os século III-I a.C e un pleno desatrollo xa despois da conquista romana.

Ademais, por debaixo destas estruturas pódese ver restos de outras que seguramente serían anteriores, pois é outro caso típico no territorio galaico, voltar a construír sobre un asentamento anterior. Recordar que no noso territorio xa teñen habido casos e existir mámoas, petróglifos, castros, castelo e despois unha aldea sobre o mesmo asentamento, como por exemplo o castro de Chandaz en Chantada entre outros, onde despois inda fixéronlle enriba a presa de Belesar, polo que pasou a ser tamén submarino.

Bromas aparte, parece que voltar a repoboar o mesmo hábitat puido ter acontecido tamén no Monte dos Cubos. Despois temos outra vivenda circular, na cal por debaixo fora dos seus muros aparece outra máis baixa cunha gran pedra no seu interior, e difícil saber se era un vestíbulo desta última ou outra vivenda máis baixa e posiblemente anterior. Destacar na vivenda principal no seu interior tamén ten unha gran rocha nai na cal ten dúas pías cavadas no centro, posiblemente a máis pequena puido existir para agarrar o pau central da vivenda e a maior, de lar para o lume.

Outras curiosidades que se aprecian nas vivendas como na primeira ou dispersadas pola zona son a aparición de pedras de mediano tamaño que parecen talladas, algunhas de forma cadradas, outras circulares… Estas poden recordar as lanzadas por catapultas como no que puido ser o caso do Monte do Castro en Ribadumia, pero a diferenza e que no Monte dos Cubos non se ven nas vivendas escavadas restos de destrución ou muros carbonizados por lumes (pois era costume queimar os poboados sometidos a un asedio a gran escala), si pódese ver restos de carbóns pero parecen de algún incendio forestal máis recente. Realmente e algo curioso.

Outra cousa a destacar e un penedo con forma semicircular situado no centro do asentamento, o cal parece estar apoiado na base sobre outras pedras menores, polo que igual foi levado ata alí. No penedo vense talladas varias pías seguidas, polo que e muito seguro que seu uso fora para rituais relixiosos. Tamén onde acaba a terraza principal do asentamento na esquina sur antes dun gran desnivel, pódese ver unha pedra que sobresae dende a cal temos unhas incribles vistas sobre o val do Miño e redores.

En canto a cerámica, pódese observar algunha dispersa pola zona ou entre muros pero en pequena cantidade. Destaca que topei o que parece restos dunha ánfora ou cerámica que parece máis ben pola cocedura e espesura de época romana. Tamén topei outra cunha tipoloxía máis indíxena, cunha maior espesura e menos dureza.

CONCLUSIÓNS

Unhas das conclusións que se pode dar despois deste pequeno estudo do Monte dos Cubos, e a hipótese de que pode ter un inicio de ocupación muito anterior o que oficialmente comunicouse na súa cronoloxía (do II-I a.C). Parece que si tivo unha reconstrución ou repoboación entorno os nos séculos II a I a.C cunha nova arquitectura sobre un asentamento castrexo anterior, pasando logo a conquista romana e estando habitado parte dese período (restos cerámicos). Pero unha gran curiosidade que debe marcarse neste poboado no pouco que esta escavado, e a mestura de arquitectura antiga como vivendas circulares sen porta, aproveitando os penedos dos lugar… coa arquitectura máis avanzada en séculos como vestíbulos, alxibes… Puido ser o Monte dos Cubos un poboado que pasou en primeira persoa do seu estado antigo a un asentamento con novas formas a base de reconstrucións e “reformas”.

FICHA TÉCNICA

Tipo de ben:  Asentamento Fortificado (Castro)   

Lugar: Monte dos Cubos (Tui)

Altitude: 270 m

Cronoloxía: II-I a.C a período romano (seguramente cun inicio anterior)                 

 Propiedade: Parque Natural Monte Aloia

Catalogado pola xunta: Si

Estado de conservación: bo recentemente acondicionado, pouco escavado.

Conserva tradición oral: Si 

COMO CHEGAR

Recentemente sinalizado dende Tui, o máis rápido e saír da autoestrada no desvío a Baiona, o penúltimo antes de Portugal. Desde este xa esta sinalizado e nunha curva pronunciada antes de chegar o casco urban de Tui collemos unha estrada que pasa por enriba da autoestrada dirección Frinxio. Unha vez nesta aldea, o castro esta marcado cunha gran sinal na entrada dun camiño, o cal temos que seguir ata un cruce onde aparece un panel indicador con rutas no Monte Aloia e o castro. Collendo o camiño alí indicado dirección sur temos unha tirada andando de case 2 km ata o poboado, nas cales hai que fixarse nas indicacións marcadas nas pedras nos cruces. Recomendo visitar o poboado con tempo para recorrer estes case 4 Km en total con tranquilidade, aparte que non e difícil perderse no lugar.

Triste ignorar e ocultar a nosa rica historia e traer a épica estranxeira

Porriño regresará a la época de los celtas con una fiesta ambientada en la Galia

Recreará las historias de Astérix y Obélix - El evento se celebrará en verano, en dos jornadas

J.C. 18.01.2014 | 01:03

El Concello de Porriño prepara una nueva fiesta con la que el municipio retrocederá en el tiempo, recreando el ambiente de la Galia, donde vivían los personajes de Astérix y Obélix. "Sumergirse en la historia y viajar cientos de años atrás para revivir las culturas y costumbres de nuestros antepasados es el objetivo de celebrar Porrigalia", señala el edil de Festejos, Manuel Alejandro Lorenzo.

La fiesta se realizará en dos jornadas de un fin de semana de verano, todavía sin concretar. "Participarán activamente la hostelería y el comercio de la villa, así como también los clubes deportivos, las asociaciones y todos los vecinos que así lo deseen", aseguró el alcalde Nelson Santos, quien añadió que "comenzaremos a reunirnos con todos estos colectivos para organizarnos y poner en práctica el proyecto ya realizado por el Concello para celebrar Porrigalia".

El objetivo de esta iniciativa es que las personas que asistan se vistan con indumentarias celtas y que los bares, comercios, viviendas y calles se decoren para la ocasión. Se reproducirán las historias de Astérix y Obélix, acompañados de algunos de sus amigos, tales como Ideafix, Panorámix o Esautomátix.

Así, se dispondrán puestos de comida y bebida, habrá danzas, demostraciones, teatro, fiestas nocturnas y se realizarán unos juegos olímpicos, con modalidades ambientadas en la época: lanzamientos de jabalina y de menhir, carreras de relevos y de cuadrigas, salto libre, lucha, juego de puntería, enfrentamiento a la "bestia", cruce del abismo y toreo, entre otros.

"Todo ello servirá de muestra de las costumbres galas en los diferentes ámbitos de la vida, desde el deporte, hasta la familia o la gastronomía", indica Lorenzo.

También se recreará un debate y una sesión plenaria destinada a mayores de 60 años, se llevarán a cabo competiciones entre galos y porriñeses, en disciplinas como la música, la herrería o la cantería.

FONTE FARO DE VIGO.

Dicir a esta iniciativa que ben sendo o típico por desgraza de dar valor o de fora e ignorar o noso, pois neste caso O Porriño e un dos concellos que máis lendas garda da época prerromana, lendas da belicosidade dos antigos poboas castrexos e ata a resistencia deles o avance romano sendo segundo unha lenda, as últimas terras en renderse do territorio galaico.

Podemos recordar así dúas lendas das terras da Louriña, a primeira ambientada no século IV a.C da cal se gardan fragmentos posteriores no Archivo Diocesano da Catedral de Tui:

O redor do ano 377 antes de Cristo un labrego que asentabase xunto as augas do río Louro e asesinado xunto súa familia polo rei dos Grovios (Tribu con capital na zona de Tui) chamado Trota “o Ilustre”, o parecer por motivos de queixas ante os impostos deste.

Entón os poboadores se alzan en armas e marchan contra trota cuns 100 guerreiros, os cales se unen outros 400 bracarenses (da tribo belicosa  dos Bracaros, que asentábanse na zona da actual Braga) todos as ordes do xoven guerreiro Ghovari, o cal vence os tudenses matando a Trota e súa familia en vinganza, gañándose un gran respecto das tribos dos seus redores. Logo instala súa nova capital como caudillo dos Grovios en “A Quinta”, na parroquia de Pontellas.

O nome de O Porriño descende do sobrenome que se ganou o novo caudillo, o cal chamaron “O Pueril”, pois só contaba con 17 anos cando venceu a Trota, sendo así o orixe do nome de O Porriño e súas terras.

Aquí vemos unha lenda que perdura no tempo que nos mostra os conflitos internos entre tribos castrexas e súa belicosidade creando aveces alianzas con outras tribos para problemas internos. A parte que ven sendo a lenda a cal da orixe o nome de O Porriño do xoven rei Ghovai o Pueril. Pois agora vai a outra que tamén ten unha gran importanza se o que conta e verdade.

Se di que alí chegou o redor do ano 70 d.C o xeneral romano Vespiano e súas tropas. Os Grovios que habitaban as ribeiras do Louriña conseguen resistir 7 meses, pero logo chega a lexión XI Legio Ave Fénix que cambia a balanza. Finalmente no ano 72 os Grovios  porriñeses deciden pactar e renderse abríndolle a s portas a Roma, sendo o último pobo galaico en facelo. O trato beneficiou tanto a eles como roma, facéndose socios comerciais e non sometidos.

Con un estilo moi o de Obelix e Asterix resistindo os romanos, e sendo os últimos do país Galaico pero neste caso nas súas propias terras, pero claro, seguramente nin os políticos porriñeses coñecen ou preocúpanse coñecer a súa historia e o de fora sempre vende máis, triste pero esa e nosa realidade.

Unha boa noticia na Serra do Faro de Avión

Una colonia de buitres negros se instala en la Serra do Faro

Esta especie, inusual en Galicia, parece haber hallado en la zona un hábitat propicio

Los agentes medioambientales de la Consellería de Medio Ambiente, Territorio e Infraestructuras en las comarcas de Carballiño y O Ribeiro han localizado una colonia de buitres en la Serra do Faro (entre Melón, A Cañiza y Covelo). Consideran que se trata de una importante novedad, ya que estas aves son muy raras en Galicia. A lo largo del último mes y durante más de 50 horas de observación, Marco Antonio Reboredo y Anxo Rodríguez han contabilizado hasta 25 buitres alados y negros, que en su opinión están en estos montes porque hay abundantes caballos y vacas en libertad, cuyos cadáveres les sirven de alimento.

Un buitre negro de la colonia descubierta en la Serra do Faro. (Foto: MIGUEL Á. CABANELAS)

Los agentes declaraban que 'nun principio pensamos que se trataba únicamente do buitre leonado do que xa se teñen visto algúns individuos nos últimos anos, pero a nosa agradable sorpresa foi que tamén hai o buitre negro, unha especie con diferentes figuras de protección en Extremadura e Andalucía'. El descubrimiento se debió al hallazgo de uno de estos animales 'que estaba fatigado e non daba voado, así que procedemos a súa captura e traslado ao Centro de Recuperación de Aves do Alto do Rodicio, sendo a primeira vez que este centro recibe un buitre negro'.

CONTROL

'Non se sabe prácticamente nada deles', apuntaban los agentes, que continúan estudiando el comportamiento de esta colonia y ya han informado a los responsables de la Consellería de Medio Ambiente, recomendando la colocación de un radio transmisor al buitre que se encuentra ahora en recuperación y que se soltará en próximos días, para facilitar el seguimiento y observación de las aves.

'É importante destacar que é unha especie moi tímida que solo pelea pola comida con outros buitres. Nada que ver con esa fama tan mala pola que é coñecida. Tamén que non fai ningún dano ó gando nin a caza, e realiza unha labor de limpeza no monte ó comer ós animais mortos', indican. En ese sentido, también anuncian que esta colonia estará en adelante muy controlada.

FONTE: Xornal La Región.

A Batalla de Anceu, ano 825, andalusís contra galaicos, II parte.

Antes de proseguir co desenlace e segunda parte da batalla, dicir que na primeira parte cando me refería a monarquía centralizadora da corte asturián, quedaría mellor dicir unha monarquía centralizada dentro do antigo territorio da Gallaecia, e dicir galaica, que a día de hoxe na historia que chámanlle “oficial” se chama o Reino de Asturias. Un anote importante para aclarar isto e que por exemplo cando nas crónicas musulmáns nos falan da revolta de Belay (Pelaio) nos din que foron en terras dos galegos. Pois ben, isto seguramente nos di que o que chamamos a día de hoxe a corte de Oviedo era máis ben un poder centralizado no antigo territorio da Gallaecia ante os poderes dos caudillos locais e igrexa.

Volvendo a batalla, recordar que os exércitos musulmáns de Abd-Rahman II saídos de Córdoba dirixidos por Malik e Al-Abbas divídense, Malik tomando cara o norte o camiño máis da costa, e Al-Abbas diríxese cara terras máis do interior de Lugo. Dicir que esta separación puido realizarse o pasar a antiga Bracara ou o Miño, collendo un a antiga vía a Iria Flavia e Brigantium e o outro cara a antiga Lucus Augusti.

O continxente dirixido por Al-Abbas que dirixiuse a terras lucenses foi derrotado na zona de Chantada, máis exactamente na batalla do río Nahalón onde posiblemente unha forza composta por as tropas do rei Afonso II e habitantes da zona conseguirían a vitoria.                                          

En canto o continxente de Malik, máis preto da costa seguiría o camiño do norte, seguramente retornando a antiga vía que subía o val do Tea, e despois ou ben desviándose polo val do río Borbén ou máis posiblemente pola antiga vía romana que bordeaba os montes do Coto de Eira cara o norte, por a actual Barcia de Mera (Covelo) onde aínda quedan restos da vía así como pontes. Unha vez bordeada a Coto de Eira atoparíase xa en terras de Fornelos de Montes, onde descendería o val do río Oitavén, alí tentando cruzar cara o val do Verdugo coas súas tropas, nas cales habería un notable grupo de mercenarios estranxeiros, no lugar Chan de Vilariño faríanlle fronte o exercito galaico.

 

Actualmente visitei a zona de Chan de Vilariño, e certamente e un lugar perfecto para unha boa emboscada contra un continxente con maior número de unidades. Tratase dunha ampla elevación sobre o terreo, onde ten un amplo dominio visual sobre o val do Oitavén. Na parte alta ten unha pequena chaira onde sobresaen catro poderosos outeiros rochosos sobre o camiño transversal que cruza a elevación, seguramente por ese camiño cruzou Malik coas súas tropas cara o norte dirección o val do Verdugo, e onde o cruzaría pola antiga ponte da vila termal de Ponte-Caldelas. Alí estarían os galaicos agochados entre os outeiros rochosos esperando o momento do ataque, pois sabían que un exercito numeroso alí sorprendido, non tiña espazo para unha manobra eficaz.

 Vista a zona de Chan de Vilariño, no outeiro da fronte e donde din que aterraron o caudillo Vilariño.

A BATALLA DE ANCEU

 

Estando no lugar, esa sería a acción a simple vista máis eficaz, dende os outeiros os galaicos estarían controlando o exercito musulmán de Malik, e esperando a que cruzara a elevación de Chan de Vilariño polo camiño que cruza esta sur-norte. Seguramente os rastreadores sarracenos o ver que no alto o contorno fai unha pequena chaira entre os outeiros, a cal fai sentir seguridade, non fixáronse nos outeiros de forma case fortificada que rodean esa zona máis chan. Cando o exercito musulmán puido toparse cruzando ese paso na chaira, foi cando seguramente o caudillo coñecido como “Vilariño” mandou o asalto dende os outeiros contra as tropas de Malik. Imos tentar recrear a batalla desta forma hipotética.

Posiblemente nun primeiro momento tendo unha posición elevada e rodeando os musulmáns os galaicos aproveitarían para lanzar contra estes frechas ou mesmo pedras cando o groso do continxente destes atopábanse entre os outeiros. Recordar que posiblemente a maioría dos galaicos non fosen guerreiros, senón labregos, pero moitos deles habían de ter moi boa puntería derivada da caza e gran coñecemento do terreo. Seguramente a confusión foi total entre os musulmáns nun primeiro momento, e o propio Malik veríase sorprendido pois nesa chaira non había sitio para manobrar cun exercito, e menos para utilizar cabalería, polo que seus homes seguramente estarían apertándose entre eles cara o centro da alongada formación.

De seguro que os galaicos estratexicamente tamén cortaran a vangarda dos musulmáns, co fin de que estes se rompían filas e fuxisen o farían cara os lados onde o terreo e máis abrupto ou cara atrás, por onde atopase o Oitavén, facendo outro corte natural do terreo non podendo agruparse facilmente. Cando os galaicos acabóuselle a artillería que terían, seguramente soaría un corno ou algo similar e chegaría a carga dende os outeiros e montes colindantes o camiño contra os asustados musulmáns, os cales agora con medo veríanse atrapados entre os menos numerosos galaicos. Esta situación de emboscada e encerro das tropas de Malik faría que seguramente no intento de manobrar os propios soldados deste danaranse entre eles o estar tan pegados entre si e apresados polos galaicos.

Mesmo así a loita debeu ser moi dura, pois antes de que esta rematase, o que parecía o caudillo líder dos galaicos, Vilariño, ía caer morto. Pero Malik, vendo o posible importante numero de feridos e baixas no seu continxente, así como as poucas posibilidades de vitoria naquela chaira que seguramente debeu maldicir moitas veces, decidiu mandar retirada de novo cara o sur, o que seguramente tamén foi un novo desorde por parte das súas tropas xa rotas de formación, que unha vez conseguidos escapar da elevación atoparíanse abaixo co río Oitavén, que sería como un segundo obstáculo, polo que seguro que faría que espallaranse aínda máis os guerreiros musulmáns cruzando cada un por onde puidera o río. A derrota fora total por parte dos musulmáns retirándose das salvaxes e enigmáticas terras galaicas coa moral moi baixa.

Redores de Chan de Vilariño.

En canto os galaicos, que de seguro súa forza estaba constituída por aristócratas dos redores e campesiños coñecedores moi ben do terreo, tamén deberon sufrir un importante numero de baixas e feridos, pois o que se di a día de hoxe que era seu líder polos redores de Anceu, Vilariño, caeu morto na propia loita, sendo aterrado no mesmo campo de batalla, nunhas rochas no alto do outeiro máis elevado pasándose a chamar o lugar co seu nome, o Chan de Vilariño. Segundo os veciños actuais “fai tempo” toparase no lugar súa suposta tumba, pero descoñecese seu paradoiro, mesmo se sigue no lugar.

CONSECUENCIAS DA BATALLA

Pola parte dos andalusís, do Emirato de Córdoba reinado por Abd-Rahman II fixo que este a partires de estas derrotas fixase súa política exterior militar en aceifas contra terras o este da península, como os Condados Cataláns, a Nabonense franca ou terras de Navarra. Tamén tivo que sufocar varias revoltas internas, unha das máis importantes nas terras do val do Ebro contra a familia dos Banu Qasi, os cales estaban emparentados por sangue coa realeza navarra. Tamén no final da súa vida tivo que facer fronte os saqueadores chegados do norte, tratábase dos vikingos ou normandos, os cales tamén acabou derrotando. Engadir tamén, que Abd-Rahman II destacou como gobernador por facer florecer o Emirato de Córdoba no campo da cultura, ciencias e arte.

 Estatua Abd-Rahman II

En canto os galaicos, foi un respiro para as súas terras e o propio monarca Afonso II, que fixo que o temido Abd-Rahman fixase súas campañas contra outras terras peninsulares. Pero mesmo así a tranquilidade non duraría moitos anos, pois pouco despois chegarían tamén os brutais saqueos da xente do norte a terras galaicas, os vikingos ou normandos. 

Destacar outra personaxe que aparece pouco despois, o cal máis que un caudillo pódese dicir que era un autentico bandoleiro sen señor nin bandeira, tratase de Mahamud. 

Este enigmático personaxe que nun principio seguramente era o gobernador de Mérida, pero por mor de conflitos internos co seu señor Abd-Rahman II, Mérida e asediada no ano 833 polo emir, facendo que Mahamud fuxa a terras fronteirizas entre galaicos e musulmáns. Comezaría así xunto a seus homes unha autentica vida de aventura e saqueos a ambos lados da fronteira, sendo unha dor de cabeza para os mandatarios ambos lados. Moveríase por os territorios da actual Galiza a sur de Portugal tendo posiblemente un cuartel fixo entre as cidades de O Porto e Lamego. Finalmente este caudillo ou bandoleiro, e derrotado polas tropas de Afonso II no val do Mao, en Sarria. Din que Mahamuz morreu na loita tras caer do cabalo, mesmo así ningún soldado atrevíase achegarse a el polo pánico que tíñanlle, só unha vez ben asegurado que estaba morto decapitárono e mandáronlle a súa cabeza o monarca Afonso II.

Esta historia de Mahamuz ben gustaría ser recordada e estudada nun novo artigo que non o descarto. Aquí remata como puido ser (hipoteticamente) a Batalla de Anceu no 825, espero que gustase este pequeno recuncho da nosa historia, a día de hoxe olvidada e marxinar, agradecer aqueles que me fixeron compaña ata Anceu e os veciños da zona, por contarme a lenda de Vilariño e súa hospitalidade, un saúdo do autor e ata outra! Jhonathan Zúñiga.

PD: enlace da primeira parte da batalla;  http://ponteareashistoriaviva.blogspot.com.es/2012/10/a-batalla-de-anceu-ano-825-andalusis.html