I parte do camiño a Bretaña, Sorogain (Navarra)

Nun val moi encaixado a case 1000 metros con saída a Francia, preto de Roncesvalles atopase este fermoso lugar chamado Soragain, en Navarra. Dar con el foi pura casualidade (inda que no camiño dun creo que non existen as casualidades) pois se non chega a ser por seu albergue onde pasamos a noite penso que nunca atopariamos este incrible e remoto lugar.

Estando de camiño entre a Galiza e a Bretaña francesa antes de chegar a Roncesvalles (lugar emblemático do camiño de Santiago e na historia) dimos con este lugar vía internet, descoñecendo totalmente seus encantos. Nun entorno de altas montañas sobre un val de amplos prados verdes repletos de gando, sobre todo vacún e cabalar, os cales tiñan un tamaño e robustez  impoñentes.

Pero Sorogain non ben sendo só un remoto lugar para gozar da tranquilidade e natura, senón que escondia algo máis que descubrimos o entrar no albergue, pois este val, noutros tempos foi un sitio de paso seguramente sagrado e de culto, pois posúe mámoas, dolmens e ata un crómlech ou círculo lítico de pequeno tamaño pero fermoso. 

Tamén unha curiosa acumulación de pedras nun prado que nos fai desconfiar de seu posible orixe.

Cando chegamos tiñamos a noite enriba pero mesmo así decidimos facer parte da ruta da "Estación Megalítica", polo menos os algo máis de 2 km ata o crómlech. Comezamos a andar o mesmo tempo que marchaba a luz do val, a única referencia a estreita estrada sen luz mentres os corvos xa saíran e cantaban os últimos pardais.

A medida que íamos avanzando eu e meu compañeiro que me acompañaba "Nito" (o outro compa Victor decidira quedar a descansar no albergue) nos altos prados ía aparecendo máis e máis gando, sobre todo vacún cuns exemplares brancos e moi robustos. Tamén en grupos máis pequenos cabalos, os cales tamén eran moi fortes e fermosos, os claes cando pasabas preto deles o macho dominante se te acercaba impoñendo coa súa mirada e tamaño.

O primeiro lugar que nos sorprendeu foi unha acumulación de pedras nun prado, era increible a cantidade de pedras alí depositada que contrastaban co resto da paisaxe. 

Penso que seu orixe non e natural, teño entendido que os glaciares arrastran pedras pero nunca vira algo así tan o natural. Recordando que estamos nun antigo lugar de culto prehistórico, dicir que este tipo de acumulacións petreas non son excepcionais, e as veces ata gardan sorpresas debaixo, polo que ben sendo posible que os antigos constructores das mámoas e crómlech do lugar puideran levar ata alí todas esas pedras con fins de ritualística.

Nesta última foto o fondo se pode ver a acumulación petrea baixo a arboleda.

Coa noite pisándonos os talóns deixamos as mámoas a un lado e nos apresuramos para ver o crómlech, pois co entorno tan tranquilo, natural e coa posta de sol era o momento perfecto para captar súa enerxía. Aínda que antes de chegar o monumento megalítico nos atopamos co cadáver devorado dunha vaca polos lobos, o cal fixo que o ambente se voltase algo inquieto, de andar preto a manada xa nos terian visto case dende que arrancamos.

Chegamos o crómlech coa escurecida, seu nome Xanxoten Harría (Pedra Xanxoten) a case mil metros de altitude os pes do monte Sorolepo. De pequeno tamaño, uns catro metros de diámetro e pedras chantadas pequenas, as cales semellaban na actualidade alteradas, seguramente pola gandeiría da zona. 

Pois alí nos atopabamos, practicamente a escuras, rodeados dos tranquilos pero cheos de vida prados. No lugar había unha chamativa enerxía tranquila e positiva, penso que podería estar toda a noite no medio do círculo, con total tranquilidade e seguridade sen temer a noite nin os lobos, esa era a sensación do lugar, non querer marchar de alí.

Comezamos a tocar e tentar sentir a enerxía das pedras, as cales noutros tempos foron base de rituais de nosos ancestros. Sorprendeunos unha delas cunha curiosa forma case perfecta de man, esta se puñas alí a man tiña unha enerxía sensitiva enorme, tanto que nun pricipio chegaba a marear, incrible. Despois de relaxarnos nese tranquilo entorno enerxético, chegou o momento de retornar o albergue.

De volta a paso apurado, cando pasamos de novo polo cadáver da vaca decidimos parar e ver como puido ser a cacería dos lobos, pois e algo do que tamén gosto, e máis penso que de existir un animal guía, o meu sen duda e o propio lobo. O cadáver devorado estaba xusto o lado do pequeno río seco case nesta época do ano, polo que pola pinta foi acurralada alí pola manada. Cando os lobos cazan bestas de tal tamaño quere dicir que se moven en manadas e non individualmente, pois se están solitarios se alimentan de carroña ou pequenas presas, pero nunca unha de tal envergadura. Isto inda daba máis respecto no momento claro, seguramente estariamos no seu couto de caza e  nosa única tecnoloxía era miña cámara co que pouco se podería facer. O cadáver se atopaba devorado de un par de semanas por seu estado de descomposición, tamén atopamos plumas de aves carroñeiras no seu entorno.

a dous metros habría os restos dunha pata do mesmo devorada, outra clara proba de que na manada había varios machos, pois o macho alfa ou dominante marxina os outros machos facendo que coman a parte del e as femias.

Rematando a pequena visión do que alí puído suceder, voltamos de novo o camiño do albergue. Andando a bo paso, co gando moi tranquilo escoitando seus cencerros, íamos falando e fixandonos en cada pequeno ruido que puidese ser sospeitoso de romper a tranquilidade, pois cando chegamos o albergue xa era noite cerrada e só tiñamos a luz dos móviles. O chegar fumos directos a descansar, algunhas almas pese conducir dende as nosas terras galaicas ata o Pirineo inda necesitamos algo de aventuras e sensacións para poder durmir ber.

O día seguinte nada máis levantarnos acudimos no coche de novo o crómlech, agora os tres, pois tiñamos que amosarllo o compañeiro Victor e eu queria despedirme del, aínda que espero nesta vida voltar a el, con máis tempo.

 

Cando arrancamos camiño de Roncesvalles para logo seguir cara a Bretaña, o compañeiro Nito mirou algo con forma alterada dende o coche, o cal parecia ser os restos dunha mámoa que non aparecía en ningún catalogo da zona, un exemplo máis do insólito e inexplorado que aínda se atopa este lugar.

 

Unhas das conclusións que saquei de Sorogain, o cal xa falarei seriamente cando remate as outras sensacións do viaxe das terras galaicas a Bretaña, e que neste insólito paso pudo ser na cultura atlántica que logo deu lugar a celta un lugar de paso sagrado e de culto, e posible que iniciados ou pobos emigrando hipotéticamente nun principio de sur a norte deixaran neste lugar súa pegada, que no seu paso por aquí enterrasen importantes individuos dos seus clans e recordar o viaxeiro de seu culto e recordo fose eterno. Tamén pode dar a pensar que este antigo paso fose utilizado con anterioridade o de Roncesvalles. pèro recordade que todo son as primeiras hipóteses persoais, poden ser certas ou estar erradas, pero a maxía por así chamarlle de poder estudalas e sentilas físicamente as veces faime ver o mundo como o puideron ver nosos enigmáticos ancestros.

                 

Incrible efecto solar nas mámoas da Armada, Queimadelos (Mondariz)

Tal vez só sexa un efecto que se pode observar neste periodo de transición de solsticio celta de verán, pero o certo que visitando estas dúas mámoas da Armada na parroquia de Queimadelos, no concello de Mondariz no lugar do Carballo da Armada quedei abraiado co que meus ollos observaron cando o sol caía polo occidente.

Estas dúas mámoas, que están seguidas dirección norte sur a uns 10 metros unha da outra, son moi similares, ambas se atopan enterradas pero perderon a súa pedra de arriba, polo que e probable que en tempos pasadas foran saqueadas por bandidos buscando riquezas no seu interior, polo tanto notase perfectamente o seu punto de inflexión na súa parte de arriba.

Nunha zona chan a día de hoxe plantación de piñeiros, se atopan as dúas soas, o cal de seguro fixeron a posta polo efecto solar que imos falar a continuación, pois e probable que no seu interior descansan os restos de duas persoas do noso pasado remoto cun legado e liñaxe que decidiron que foran eternas e recordadas na historia.

O caso e que descoñezo se este fenómenose se repite igual todo o ano, pero o certo que neste periodo do ano cando o sol se pon, e antes de desaparecer entre os piñeiros os últimos raios quedan tan só uns minutos dando luz no espazo que queda entre as dúas mámoas, quedando este espazo soamente iluminado en todo o entorno que un pode ver, nin máis para un lado que para o outro, nin máis para adiante que para atrás, xustamente no medio das dúas mámoas.

 Despois deste fascinate fenómeno de un par de minutos só cunha luz moi luminosa pero feble o sol ponse entre os dous monumentos funerarios prehistóricos.

Cando observei isto, chegando xusto no momento preciso, e voltando o día seguinte de novo e ver o mesmo espactáculo de arqueoloxía funeraria relacionada coa solar, quedei paspado. O que toca investigar e se durante o resto do ano sucede o caso exposto.

Esta pode ser unha proba máis do conectados que se atopaban nosos anacestros fai máis de 5000 anos con este mundo, pois este efecto non e casual para nada, e que decidiran soamente construír dúas mámoas no lugar con este suceso solar nos pode dicir que podian tratarse de dous individu@s mi importantes nesa sociedade do lugar. Na última foto saio entre as dúas mámoas con último raio de sol iluminandome na fronte, para marcar máis o fenómeno.

Engadir que nesa zona nos atopamos seguramente nun lugar sagrado máis amplo, pois un pouco máis abaixo se atopa o famoso Carballo da Armada, un increible exemplar desta árbore con muitos séculos de vida, sagrado para os veciños da zona.

Este carballo segundo a lenda popular foi plantado polo druida Lambrico, neto do fundador suevo de Mondariz, Mondrico. Dicir que no mundo celta os carballos eran unha árbore sagrada adicada o deus supremo Lugh. E posible que a lenda este confusa pois un druida en tempos dos suevos parece que igual e moi hipotético, o que si e certo e que o Carballo da Armada ten carácter sagrado pagán para os veciños do lugar, o cal merece un post propio coa súa rica historia.

O Carballo debe seu nome de "Armada" pois en tempo de Felipe II cando construíu a Armada Invencible quixeron talar esta árbore por ser a maior e frondosa da zona, pero os veciños nunha heroica resistenza opuxeronse conseguindo salvar a mesma ata nosos días.

Por último como anécdota, e falando de carballos como antiga árbore sagrada, xusto no centro da mámoa do sur, onde estaba antigamente a pedra superior ou coraza, esta crecendo un pequeno carballiño, facendo sentir máis a maxía e gran enerxía do lugar, non e curioso?

A lenda do Penedo dos Mouros, Ribadetea

Grazas a meu avó e súa boa memoria, puiden recuperar esta lenda a cal descoñecia por completo, a cal forma parte da noso rico folclore e mitoloxía.

Nos montes de Ribadetea, o pe da antiga estrada de Cillarga, que vai da Lomba (Areas) o Viveiro (Ribadetea) atopase o antigo Penedo dos Mouros , o cal na actualidade e coñecido como Penedos dos Moros, o cal a xente de forma errónea confunde cos "musulmáns que trouxo Franco na guerra civil".

Como todos os lugares "mouros" da nosa terra, o lugar esta relacionado cunha lenda de "ouro ou encantamento por parte dos mouros", inda que cada vez esa tradición oral de avós a netos, de contar esas historias mitilóxicas da nosa terra por desgraza vaise perdendo, e como din, cada vez que morre un vello nunha aldea se perde unha lenda, pero esperemos que agora esta non.

Conta a lenda, que o Penedo dos Mouros estaba encantado, pois ali no pasado os antigos mouros meteran ouro dentro e cerraran no penedo. 

Por aqueles tempos inda antes de nacer meu avó, fai entorno uns 80 anos atrás, Amador "o canteiro de San Blas" da parroquia de Areas, non tiña crenza nesas lendas de que había ouro dentro do penedo e este estivera encando. Mesmo así, dixo que de existir ouro no seu interior sería para el, dicía que as pedras non puideran ter poderes polo que ía dinamitala como outra pedra máis e ver se tiña de verdade ouro dentro.

O experimentado canteiro Amador entón subiu o monte, o Penedo dos Mouros, fixolle un pequeno burato e comezou a meterlle dinamita para barrenala. Cando este inda non rematara de meterlle a dinamita, esta explotou soa sen que déralle tempo a saír do pendo, saíndo este disparado. 

Amador sobreviviu, pero quedou sen un brazo, coxo dunha perna e sen a vista dun ollo, a xente xa o avisara, O Penedos dos Mouros ten un encantamento.

Na actualidade o mesmo Penedo dos Mouros ten unha pequena construcción no seu interior, unha porta feita en pedra a cal e anterior a o suceso do canteiro de San Blas, Amador. Esa pequena construcción a fixera anteriormente o primeiro garda bosques da Serra do Galleiro vido de Pontevedra. Este residiu na primeira casa do Viveiro (Ribadetea) a cal foi feita con ese proposito, ser a vivenda do garda bosques. voltando o penedo, este aproveitara a forma da pedra para facer esa porta a cal a usaba de pequeno almacén para gardar ferramentas.

Nos redores do Penedo dos Mouros non se atoparon restos arqueolóxicos, pero si ten muita riqueza folclorica en forma de lendas sendo moi coñecido nas parroquias dos redores, de seguro no pasado inda tivo máis lendas mouras. 

Pode ser que este penedo, no pasado fora lugar de rituais ou mesmo lugar sagrado de nosos antepasados pagáns, e dicir inda non cristiáns. Mesmo e posible que nos redores do penedo vivirá un druida ou chaman que a día de hoxe e recordado como ese "mouro" que habitaba no penedo. 

Primeira campaña de exploración do monte do Castelo, Cillarga (Ribadetea)

Situándonos moi preto de Cillaga, na parroquia de Ribadetea (Ponteareas) nas terras do O Condado, situase este impresionante outeiro pedregoso fortificado de maneira natural.

O monte do Castelo é en si unha enorme formación baltolítica con penedos de grandes dimensións rodeados de profundas ladeiras que o conectan coa Serra do Galleiro. Esta formación defensiva natural do monte fixo que a día de hoxe, pese as alteracións e destrucións que fixo unha canteira xa cerrada que estaba instalada na súa cima, conserve aínda restos arqueolóxicos de diferente épocas da antiguedade. 

Na cima a 400 metros, dende a cal se vixía todo o val do Tea ata o do Miño e as serras dos redores, no monte entre os grandes penedos topamos fendas con refuxios e covas protexidas dos ventos, as cales fan que sexa un lugar de refuxio natural ou vixiador perfecto. Xa seu nome, O Castelo nos da unha grande pista, pois este topónimo nos di máis que un espazo natural moi defensivo, o cal o home da antiguedade o soubo usar pese as dificultades de acceso e o hábitat no monte, o que me recorda muito o castro de Vilar, no Courel. 

Plano amateur do monte do Castelo

ANTECEDENTES ARQUEOLOXICOS

Este monte xa fora fonte de estudo pola empresa de arqueoloxía Antas de Moura (Tui), os cales fixeron súa ficha e protección para patrimonio. Na súa campaña atoparon restos cerámicos que ían dende a idade de Bronce o período romano, así como muitos muíños de pequeno tamaño de man. Pero pola contra non toparon restos dun hábitat humano fixo, polo que pensaron que súa función serviría de refuxio pola abundancia de covas, e recordando que moi preto del pasa un antigo camiño que cruza o Galleiro polo paso do Marco do val do Tea o de Mos, xa preto da Ría de Vigo (nun pasado máis próximo esta ruta era o antigo Camiño Real). Tamén deron a posibilidade que puidera ter un valor vendo a zona e as forma dalgunhas pedras naturais de espazo para rituais. No período romano puxeron a hipótese de que o monte servira de viaxiador, posiblemente da cunca mineira do Tea.

Panorámica do Val do Tea medio e alto dende o Castelo.

PRIMEIRA EXPLORACIÓN DO MONTE DO CASTELO

Nesta primeira fase de exploración do monte, noso obxetivo era ver o tamaño real da cima e os seus esporóns na cara leste, os cales teñen forma de pequenas terrazas. Tamén de procura de restos como materiais cerámicos e líticos para poder ver diferentes períodos de poboación, inda que fose de maneira residual ou espontánea do lugar.

Subimos pola cara oeste por un antigo camiño ata dar case na cima cun camiño de cemento que servía de acceso a canteira, neste lugar topámonos baixo un enorme penedo coa primeira e máis coñecida cova. Esta ten unha pequena entrada pero logo no interior faise máis ampla, sendo un refuxio perfecto que se mira perfectamente seu uso como tal nas marcas de lume moi antigas na pedra. Seguimos ascendendo pola pista de cemento e chegamos a primeira cima, a cal pódese ver moi deteriorada polos traballos da canteira con penedos cortados e restos de asfaltos e zaorra. Mesmo así, nos topamos de maneira seme aterrada cun resto cerámico, tratase de tégula romana.      

                               

Primeira cova refuxio entrando polo oeste do monte.

No alto que non esta tan alterado pola canteira, podemos ver unha superficie rochosa con muitos restos de pequenas pedras que algún día puideron ser parte dun asentamento, entre elas descubrimos un segundo resto cerámico, este e máis ancho e con menos cocedura co anterior, e ten máis restos de outros pequenos sedimentos líticos incrustados, o que nos fai pensar que sexa de tipoloxía castrexa. No final desta cima, entre enormes penedos, aparece un foso que separa unha cima da seguinte, que é a máis alta.

 Posibles restos supervivintes a canteira e foso que separa as dúas cimas.

Baixamos o foso para acceder a parte máis alta onde se atopa un enorme penedo e entre as pedras soltas pola superficie atopamos o que parece un pequeno muíño de man tallado, o que parece tamén de tipoloxía castrexa.

 Baixo o gran penedo na cima, dende o foso aparece outra cova, na cal na entrada ten unha pequena pía escavada na rocha cun pequeno desaugue, seguramente puido servir para esprimir algo no caso de que sexa artificial. Esta cima pola dificultade dos penedos e a maleza e case inaccesible, pero vemos un acceso (non doado) na cara noroeste baixando a unha pequena terraza. Dicir que neste carreiro nos topamos entre a maleza cun sospeitoso burato rectangular de 2 metros por 1 de ancho moi similar a unha cata arqueolóxica.

Cova baixo o penedo da cima e na entrada posible cazoleta artificial con desaugue labrado.

Nesta terraza nos atopamos un lugar incrible, cunhas vistas fermosas sobre a contorna na que tamén se pode ver as paredes das ladeiras que protexen o monte. En canto as pedras, nos sorprende unha cun diámetro de dous metros circular e de forma plana que nos recorda a “Pedra de Abalar” de Muxía. Xusto o lado vemos unhas pedras colocadas en forma de estrutura circular moi deterioradas que nos dan muito que pensar (posible restos dunha vivenda castrexa). Tamén na superficie aparecen dúas pedras alongadas de case metro e medio que parecen talladas, o que nos recordan a mehires. Descubrimos tamén, entre os grandes penedos un estreito paso con forma de pasillo que nos leva o interior deles, o acceso e moi complicado e temos que facelo arrastrándonos de lado, pero logramos entrar. No interior, entre os grandes penedos nos topamos outra cova fermosa, na cal nos sorprende un fento de case tres metros estirado polo chan que nace no interior da cova e se arrastra ata a entrada para buscar o sagrado sol, nesta cova tamén atopamos restos na pedra de lume. 

Pedra similar a famo "de abalar" de Muxía e posibles restor circulares de unha vivenda.

Pedras alongadas que parecen talladas similares a menhires.

esteitisimo paso entre penedos e cova interior onde se ven posibles pedras talladas.

Unha vez examinada esa terraza, a cal esta chea de cazoletas que parecen naturais nos penedos, baixamos a terceira e ultima terraza tamén na cara noroeste, a cal esta moi cuberta pola maleza e ten unhas grandes pedras no final. Nesta terraza non topamos nada arqueolóxico, pero dentro da xeoloxía nas pedras que mencionamos antes aparecen repletas de cazoletas e con formas, algunha cazoleta de grande tamaño parecese a unha autentica pisciniña. 

 

 

Terceira terraza con pedras con formas cheas de cazoletas.

 MATERIAL ATOPADO

Dentro dos materiais atopados destacar os dous restos cerámicos, un de tipoloxía romana (tégula) e outro castrexo. Tamén o muíño de man de pequeno tamaño dentro do campo lítico como se atoparan os arqueólogos de Antas de Moura. Nos queda en dubida a función ou orixe do que parecen dous menhires e da famosa pedra similar a de abalar, todo na mesma zona.

A esqueda resto de cerámica castrexa e a dereita tégula romana.

Pequeno muíño de man atopado.

PRIMEIRAS CONCLUSIÓNS

Aparte da incrible forma defensiva do emprazamento e súa abundante cantidade de refuxios e covas, neste primeira investigación do monte coa aparición de cerámicas e o muiño de man nos queda clara a presenza humana dende a antiguedade. Pero en canto o estilo hábitat e de forma de poboación temos dubidas, de seguro que pola proximidade o camiño antiquísimo que por alí pasa sería un refuxio perfecto de forma ocasional.

Agora se buscamos un asentamento fixo, o que pode dar máis posibilidades sería un castro, de poucos habitantes e moi similar o de Vilar no Courel. Este puido ter unha estrutura que comezaría cunha croa na cima, a cal estaría separa en 2 por un foso, e despois na cara noroeste duas terrazas a diferentes alturas seguidas e ben comunicadas entre elas, totalmente rodeadas de profundas ladeiras. Nesta forma estrutural restos de pequenas pedras pola superficie, restos de cantería antiga na cara oeste e posibles pedras talladas e o foxo que separa as dúas cimas pode ser unha pista, sen contar os restos dunha forma de vivenda circular que atopamos na segunda terraza da cara oeste, as cales estás posibles terrazas tamén poden ser testemuñas dese castro.

Da época romana aparece tégula, pero pode darse a posibilidade de que utilizaran este monte como vixiador das minas auríferas da cunca media do Tea, sobre as cales ten un control visual perfecto.

Engadir, que cando entramos na segunda terraza e accedemos polo estreito pasillo entre penedos o interior dos penedos onde topábase unha cova, me recorda as antigas “neveiras” dos castelos medievais, a isto sumar o foso entre as dúas cimas cando estaba alí recordoume o monte do Galiñeiro na parte dos restos de seu castelo, pero só e unha hipótese.

Recordar que este monte esta moi alterado e destruído por mor da antiga canteira, e na actualidade atopase moi cuberto pola maleza polo que non e nada doado rastrear súa superficie.

Esperamos en breves facer unha segunda campaña de investigación máis profunda no campo arqueolóxico, xa que esta era máis ben de recoñecer o monte e ver que parte puideron estar habitadas. Tamén agradecer as dúas compañeiras que me acompañaron nesta aventura, espero que me acompañedes de novo pronto.